ތަހުގީގީ ނޫސްވެރިކަމާއި މެދު ބިރުގަންނަންވީ ކީއްވެ؟

ކޮންމެ ދިމާލަކުން ބެލި ކަމުގައި ވިޔަސް، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޒަމާނީ ޑިމޮކްރަސީގެ ހަތަރުވަނަ ތަނބަކީ ނޫސްވެރިކަމެވެ. އޭގެ ތެރެއިންވެސް ތަހުގީގީ ނޫސްވެރިކަމަކީ (ނުވަތަ އިންވެސްޓިގޭޓިވް ޖާނަލިޒަމަކީ) ދައުލަތުގެ ނިޒާމުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިނގާ ކޮރަޕްޝަނާއި، ނުފޫޒު ފޯރުވުމާއި، އިންސާފުން ބޭރުން ހިނގާ ކަންކަން ފަޅާއަރުވައާލާ "ވޮޗްޑޮގް" އެވެ. ނަމަވެސް، ފަހަކަށް އައިސް މި ބާވަތުގެ ނޫސްވެރިކަމާމެދު ދެކޭގޮތް ބަދަލުވެ އެއީ ބިރުގަންނަ، ނުވަތަ ބިރުވެރިކަމެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަވެގެން ދިއުމަކީ ހިތާމަކުރަން ޖެހޭ ކަމެކެވެ. މިކަމުގެ މައްޗަށް އެއްވެސް ކޮޅަކަށް ބުރަނުވެ ތަހުލީލީ ނަޒަރަކުން ބަލާލާނަމެވެ.

ނިޒާމު ހަރުދަނާކުރުމަށް ތަހުގީގީ ނޫސްވެރިކަމުގެ މުހިއްމުކަން

ތަހުގީގީ ނޫސްވެރިކަމަކީ ހަމައެކަނި ދުވަހުން ދުވަހަށް ހިނގާ ހާދިސާއެއް ރިޕޯޓްކޮށްލުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ފޮރުވިފައިވާ ހަގީގަތްތައް ހޯދައި، ލިޔެކިޔުންތަކުން އެކަންކަން ސާބިތުކޮށް، ކަމާބެހޭ އިދާރާތައް ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުމަށް ކުރާ ބުރަ މަސައްކަތެކެވެ. ރާއްޖޭގެ ފަހުގެ ތާރީހަށް ބަލާއިރު، އެމް.އެމް.ޕީ.އާރު.ސީ ގެ ބޮޑު ޚިޔާނާތާއި، ރިލްވާން އަދި ޔާމީން ރަޝީދު ފަދަ ފަރާތްތަކަށް ދެވުނު ހަމަލާތަކުގެ އިތުރުން ރާއްޖެއަށް އިންޑިއިން ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ މައްސަލައާއި ޗާގޯސް މައްސަލަ ފަދަ ކަންކަމުގެ ހަގީގަތާ ހަމައަށް ދިއުމުގައި ނޫސްވެރިން ކުރި ތަހުގީގީ މަސައްކަތްތަކީ ފާހަގަކޮށްލެވޭ މިސާލުތަކެވެ.

ޑިމޮކްރަސީއެއްގައި މިފަދަ ނޫސްވެރިކަމެއް އޮތުމަކީ ވަރަށް މުހިއްމު ކަމެކެވެ.

ޑިމޮކްރަސީއެއްގައި މިފަދަ ނޫސްވެރިކަމެއް އޮތުމުގެ ބޭނުމަކީ:

• ޖަވާބުދާރީކުރުވުން: ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކާއި މަސްއޫލުވެރިން ކުރާ ކަންކަމުގައި އާންމު ރައްޔިތުންނަށް އެބައިމީހުން ޒިންމާދާރުކުރުވުން.

• ދެފުށް ފެންނަ ނިޒާމެއް އެކަށައެޅުން: ސިއްރު އެއްބަސްވުންތަކާއި، ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން ކުރާ ހަރަދުތަކުގެ ތަފްސީލުގެ އިތުރުން ދައުލަތާއި ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކުގެ ތެރޭގައި ހިނގާ އަދި ހިންގާ ނޭއްގާނީ، ބަދުއަހުލާގީ އަދި ލާދީނީ އަމަލުތައް ހާމަކުރުމަށް ބާރު އެޅުން.

• އާންމު ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުން: ގައުމުގެ އިގްތިސާދީ އަދި އިޖުތިމާއީ މުހިއްމު މައްސަލަތަކުގައި ރައްޔިތުންނަށް ސައްހަ މައުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދީ، ނިންމުންތައް ނިންމުމުގައި އެހީތެރިވުން.

ސަރުކާރާއި މުއައްސަސާތަކުން ނޫސްވެރިކަމަށް ހުރަސްއެޅުމުގެ ނުރައްކާ

ސަރުކާރަކުން ނުވަތަ ބާރުގަދަ ސިޔާސީ އަދި ވިޔަފާރި ފަރާތްތަކުން ތަހުގީގީ ނޫސްވެރިކަމަށް ހުރަސްއެޅުމަކީ ޑިމޮކްރަސީގެ ބިންގާ ބަލިކަށިވާނެ ކަމެކެވެ. "ހަގީގަތް ހާމަވުމަށް ބިރުގަންނަނީ" ނުބައިކަމެއް ނުވަތަ ގޯހެއް ހެދިފައިވާ ފަރާތްތަކުންނެވެ. ނޫސްވެރިންނަށް މައުލޫމާތު ދިނުމުގައި ހުރަސް އެޅުމާއި، "ގައުމީ ސަލާމަތް" ފަދަ ނަންނަމުގައި މައުލޫމާތު ހިފޭއްޓުމަކީ އަނދިރިކަމުގެ ތެރޭގައި ކޮރަޕްޝަން ހިންގުމަށް ހުޅުވޭ ދޮރެކެވެ.

ނޫސް ތަކުގައި ލިޔެފައިވާ ހަބަރުތަކުން ފާހަގަކުރެވޭ ގޮތުގައި، މައުލޫމާތު ހޯދައި ލިބިގަތުމުގެ ހައްގުގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ ގިނަ ކަންކަމަށް އިދާރާތަކުން އިޖާބަދޭ މިންވަރު މަދުވުމާއި، މައުލޫމާތު ދިނުން ލަސްކުރުމަކީ ނޫސްވެރިންގެ މަސައްކަތަށް އޮތް ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ނޫސްވެރިއަކަށް ކުރިމަތިވާ އުނދަގުލެއް ނޫނެވެ. މިއީ ރައްޔިތުންނަށް އެނގެންޖެހޭ ހަގީގަތްތަކެއް ފޮރުވުމެވެ.

ނޫސްވެރިންގެ ރައްކާތެރިކަން: އެންމެ އިސް ވާޖިބު

ތަހުގީގީ ނޫސްވެރިންނަކީ ގިނަ ފަހަރަށް ނުރައްކާތެރި މާހައުލުތަކުގައި، ބާރުގަދަ ފަރާތްތަކަކާ ދެކޮޅަށް މަސައްކަތް ކުރާ ބައެކެވެ. އެމީހުންގެ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރު ކުރުމަކީ ދައުލަތުގެ މައްޗަށް އޮތް ލާޒިމު ކަމެކެވެ. ނޫސްވެރިއަކު ކުރާ ސުވާލަކުން ނުވަތަ ލިޔާ ލިޔުމަކުން އޭނާއަށް ޖިސްމާނީ ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވުމަކީ، އެ މުޖުތަމައެއްގައި މިނިވަންކަން ނެތްކަމުގެ ހެއްކެކެވެ.

ނޫސްވެރިންނަށް ލިބެންޖެހޭ ރައްކާތެރި ކަން:

1. ޖިސްމާނީ ރައްކާތެރިކަން: ނޫސްވެރިންނަށް އަމާޒުކޮށްދެވޭ ހަމަލާތަކާއި އިންޒާރުތަކަށް ދައުލަތުގެ ސަލާމަތީ ބާރުތަކުން ވަގުތުން ފިޔަވަޅު އަޅައި، އެފަދަ ކަންކަން ކުރާ ފަރާތްތަކަށް އަދަބު ދޭންޖެހެއެވެ.

2. ނަފްސާނީ ރައްކާތެރިކަން: ސޯޝަލް މީޑިއާގެ ޒަރީއާއިން "ބޮޓް" ތައް ބޭނުންކޮށްގެން ނޫސްވެރިންގެ އަބުރަށް އަރައިގަތުމާއި، އެމީހުންގެ އާއިލާތަކަށް ބިރުދެއްކުން ހުއްޓުވަން ޖެހެއެވެ.

3. ގާނޫނީ ހިމާޔަތް: ނޫސްވެރިން ހޯދާ މައުލޫމާތުގެ މަސްދަރުތައް (Sources) ހާމަކުރަން މަޖުބޫރުކުރުމަކީ ތަހުގީގީ ނޫސްވެރިކަން މަރާލުމެވެ. އެހެންކަމުން، މަސްދަރު ހިމާޔަތްކުރުމުގެ ފުރިހަމަ ގާނޫނީ ބާރު ނޫސްވެރިންނަށް އޮންނަންޖެހެއެވެ.

އާންމުންގެ ޒިންމާ އަދި ނޫސްވެރިކަމުގެ އަހުލާގު

ތަހުގީގީ ނޫސްވެރިކަން ކުރިއަރާނީ ހަމައެކަނި ނޫސްވެރިންގެ މަސައްކަތަކުން ނޫނެވެ. އާންމު ރައްޔިތުންވެސް ފެންނަ ކަންކަމުގައި ބިރެއް ނެތި މައުލޫމާތު ހިއްސާކުރުމުގެ ހިތްވަރު ހުންނަންޖެހެއެވެ. ހަމައެއާއެކު، ނޫސްވެރިންވެސް ވަކި ކޮޅަކަށް ބުރަނުވެ، ހަމައެކަނި ހެއްކާއި ގަރީނާގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ހަގީގަތް ހާމަކުރުމުގެ މަތިވެރި އަހުލާގުގައި ހިފަހައްޓަންޖެހެއެވެ.

ބައެއް ފަހަރު ނޫސްވެރިކަމުގެ ނަމުގައި ފެތުރޭ ދޮގު މައުލޫމާތުތަކުގެ ސަބަބުން އަސްލު ތަހުގީގީ ނޫސްވެރިކަމަށް އޮންނަ އިތުބާރު ކުޑަވެއެވެ. އެހެންކަމުން، ޕްރޮފެޝަނަލް މިންގަނޑުތަކަށް ތަބާވުމަކީ ނޫސްވެރިންގެ މައްޗަށް އޮތް ޒިންމާއެކެވެ.

ހުލާސާ

ތަހުގީގީ ނޫސްވެރިކަމާމެދު ބިރުގަންނަންވީ އެއްވެސް ސަބަބެއް އިހުލާސްތެރި ނިޔަތެއްގައި ގައުމަށް ހިދުމަތް ކުރާ ފަރާތްތަކަކަށް އޮވެގެން ނުވާނެއެވެ. ދައުލަތެއްގެ ދެފުށް ފެންނަ މިންވަރު ބޮޑުވި ވަރަކަށް، ކޮރަޕްޝަނާއި ނޭދެވޭ އަމަލުތައް ހިންގުމަށް އޮންނަ ފުރުސަތު ހަނިވެގެންދާނެ އެވެ. ބިރުގަންނަންވީ ނޫސްވެރިކަމަކަށް ނޫނެވެ. ބިރުގަންނަންވީ ނޫސްވެރިކަން ހުއްޓި، ގައުމުގައި ހިނގާ ނުރަނގަޅު ކަންކަން ހާމަވާނެ މަގެއް ނެތި، އަނދިރިކަމުގެ ތެރެއަށް ގައުމު ވެއްޓިގެން ދިއުމުންނެވެ.

ރާއްޖޭގެ ޑިމޮކްރަސީ ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި، ކޮންމެ ސަރުކާރެއް އޮތް ކަމުގައިވިޔަސް، ނޫސްވެރިންނަށް މިނިވަންކަމާއެކު ތަހުގީގުތައް ކުރުމުގެ ފުރުސަތު ދިނުމަކީ އިޚްތިޔާރީ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ގައުމުގެ ސަލާމަތާއި ކުރިއެރުމަށްޓަކައި ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ.