ރަސްމާލޭގެ ބިން އީގަލް ހިލްސްއަށް: ދައުލަތަށް ލިބޭ މާލީ ގެއްލުން

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގައި ވެސް ހިންގޭ އެންމެ ބިޔަ ބިންހިއްކުމުގެ މަޝްރޫޢުގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރެވޭ "ރަސްމާލެ" (ފުށިދިއްގަރުފަޅު) ހިއްކުމުގެ މަސައްކަތަކީ ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ މުސްތަޤްބަލާ ސީދާ ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، މި ބިޔަ މަޝްރޫޢުގެ ދަށުން ހިއްކާ ބިމުގެ ބޮޑު ސަރަޙައްދެއް ބޭރުގެ ކުންފުންޏެއް ކަމަށްވާ ޔޫއޭއީގެ އީގަލް ހިލްސް (Eagle Hills) އަށް 99 އަހަރުގެ މުއްދަތަށް ދިނުމަށް ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަކީ ދިވެހި ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތަށާއި އިޤްތިޞާދަށް އިއާދަނުކުރެވޭ ފަދަ ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިގެންދާނެ ކަމެއް ކަމަށް މާލީ މާހިރުން ދަނީ ފާހަގަކުރަމުންނެވެ. މި ރިޕޯޓުގައި ބަލައިލާނީ މި އެއްބަސްވުމުގެ ސަބަބުން ދައުލަތަށް ލިބޭނެ މާލީ ގެއްލުންތަކުގެ ތަފްޞީލަށެވެ.

1. ރައްޔިތުންގެ ޓެކްސް ފައިސާއިން ބިން ހިއްކައި ހިލޭ ދިނުން
ރަސްމާލެ ހިއްކުމުގެ މަޝްރޫޢަކީ ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން، ނުވަތަ ދިވެހި ރައްޔިތުން ދައްކާ ޓެކްސް ފައިސާއާއި ނަގާ ލޯނުތަކުގެ އެހީގައި ކުރިއަށްގެންދާ ބޮޑު ޚަރަދެކެވެ. ކަނޑުގެ ބޮޑު ފުންމިނެއްގައި އޮތް ފަޅެއް ހިއްކުމަށް ބިލިއަނުން ރުފިޔާ ޚަރަދުވާއިރު، އެ ބިމުން އެއްވެސް "އެކުއިޒިޝަން ކޮސްޓެއް" (ބިން ގަންނަ އަގު) ނުވަތަ އެކަށީގެންވާ ބިމު ކުއްޔެއް ނުލިބޭ ގޮތަށް އަމިއްލަ ވިޔަފާރި ކުންފުންޏަކަށް ދިނުމަކީ ރައްޔިތުންގެ ފައިސާ ނަހަމަ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމެކެވެ. މިއީ ދައުލަތުން ބޮޑު ޚަރަދެއް ކޮށްފައި، އޭގެ ފައިދާ ސީދާ އަމިއްލަ ފަރާތަކަށް ދޫކޮށްލުމެވެ.

2. އެކުއިޒިޝަން އަގާއި ކުލި ނުލިބުމުން ވާ މާލީ ގެއްލުން
އާންމު ވިޔަފާރި އުސޫލުތަކަށް ބަލާއިރު، މިފަދަ ޕްރައިމް ލޮކޭޝަނެއްގައި އޮންނަ އަގުބޮޑު ބިމެއް ދޫކުރާނަމަ، ދައުލަތަށް ބޮޑު އެކުއިޒިޝަން ފީއެއް އަދި މަހުން މަހަށް ނުވަތަ އަހަރުން އަހަރަށް ބޮޑު ކުއްޔެއް ލިބެންޖެހެއެވެ.

1. ގެއްލޭ ކުލީގެ އާމްދަނީ: 99 އަހަރުގެ ދިގު މުއްދަތަކަށް ކުއްޔެއް ނެތި (ނުވަތަ ނިސްބަތުން ނުއަގުގައި) ބިން ދޫކޮށްލުމަކީ ކުރިއަށް އޮތް ގަރުނެއްހާ ދުވަހު ދައުލަތަށް ލިބެން އޮތް އެތައް ބިލިއަން ޑޮލަރެއްގެ ކުލީގެ އާމްދަނީ އެއްކޮށް ގެއްލިގެން ދިޔުމެވެ.
2. ބިމުގެ އަގު މައްޗަށް ދިއުމުގެ ފައިދާ ނުލިބުން: ޒަމާން ވީވަރަކަށް ބިމުގެ އަގު އުފުލެމުން ދިޔަނަމަވެސް، މި އެއްބަސްވުމުގެ ސަބަބުން ބިމުގެ އަގަށް އަންނަ ކުރިއެރުމުގެ މާލީ މަންފާ ލިބޭނީ ދައުލަތަކަށް ނޫނެވެ؛ އެ ފައިދާ ނަގާނީ އިންވެސްޓަރެވެ.

3. "އޮޕޮޗުނިޓީ ކޮސްޓް" ނުވަތަ ގެއްލިގެންދާ ފުރުޞަތުތައް
މި ބިން އީގަލް ހިލްސްއަށް ނުދީ، ދައުލަތަށް ނުވަތަ ދިވެހި ވިޔަފާރިވެރިންނަށް ވާދަވެރި ބީލަމެއްގެ ތެރެއިން ވިއްކި ނަމަ، ނުވަތަ ކުއްޔަށް ދިން ނަމަ ދައުލަތުގެ ދަރަނި ކުޑަކުރުމަށް ވަގުތުން ބޮޑު އާމްދަނީއެއް ވަންނާނެއެވެ.

1. ދިވެހިރާއްޖެ މިހާރު ވެއްޓިފައިވާ ދަރަނީގެ ވަޅުގަނޑުން އަރައިގަތުމަށް ބޭނުންކުރެވެން އޮތް މިފަދަ އަގުހުރި އެސެޓެއް (Asset) އެއްވެސް މާލީ ބަދަލަކާ ނުލައި ދޫކޮށްލުމަކީ ދައުލަތުގެ ބަޖެޓް ޑެފިސިޓް އިތުރަށް ބޮޑުވެގެންދާނެ ސަބަބެކެވެ.
2. މީގެ އިތުރުން، މި ބިމުގައި ސޯޝަލް ހައުސިންގ ނުވަތަ ދިވެހިންގެ ގެދޮރުވެރިކަމަށް ބިން ކަނޑައެޅުމުގެ ބަދަލުގައި ވިޔަފާރި ކުންފުންޏަކަށް ދިނުމުން، ދައުލަތުން ރައްޔިތުންނަށް ގެދޮރު ފޯރުކޮށްދިނުމަށް އެހެން ސަރަޙައްދުތަކުން އިތުރު ބޮޑެތި ޚަރަދުތަކެއް ކުރަން މަޖުބޫރުވެއެވެ.

4. ބޭރު ފައިސާގެ ރިޒާވަށް ކުރާ ނޭދެވޭ އަސަރު
އީގަލް ހިލްސް ފަދަ ބޭރު ކުންފުންޏަކުން މި ބިމުގައި ހަދާ ވިލާތަކާއި އެޕާޓްމަންޓްތައް ވިއްކައިގެން ނުވަތަ ކުއްޔަށް ދީގެން ލިބޭ ބޮޑު ފައިދާ (Profit Repatriation) ގެންދާނީ ރާއްޖެއިން ބޭރަށެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިން ބޭނުންކޮށްގެން ހޯދާ މުއްސަނދިކަން ބޭރު ޤައުމަކަށް ދެމިގެންދާއިރު، ރާއްޖޭގެ ބޭރު ފައިސާގެ ރިޒާވަކަށް މީގެން އެދެވޭ ދާއިމީ ކުރިއެރުމެއް ނުލިބޭނެއެވެ. މިއީ ދިވެހި ރުފިޔާގެ އަގު ހިފެހެއްޓުމަށާއި، ބޭރު ފައިސާގެ ތާށިކަން ހައްލުކުރުމަށް އެޅޭ ވަރަށް ބޮޑު ހުރަހެކެވެ.

5. ޖީލުތަކަށް ދެމިގެންދާނެ އިޤްތިޞާދީ އަޅުވެތިކަން (99 އަހަރުގެ މުއްދަތު)
99 އަހަރަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 3 ޖީލުގެ މުއްދަތެވެ. މިހާ ދިގު މުއްދަތަކަށް ދައުލަތުގެ އެއްވެސް ކޮންޓްރޯލެއް، އަދި އެކަށީގެންވާ މާލީ މަންފާއެއް ނެތި ބިން ދޫކޮށްލުމަކީ ދިވެހިންގެ އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކުގެ ޙައްޤުތަކަށް އަރައިގަތުމެކެވެ. ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި މި ބިމުން ދައުލަތަށް ޓެކުހުގެ ގޮތުގައި ކުޑަ މިންވަރެއް ލިބުނު ކަމުގައި ވިޔަސް، ބިމުގެ އަސްލު މިލްކުވެރިކަމުން ލިބެންޖެހޭ އަގު ވަނީ ގެއްލިފައެވެ.

6. އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ އަދި ޔުޓިލިޓީޒް ޤާއިމުކުރުމުގެ މާލީ ބުރަ ދައުލަތަށް އުފުލަންޖެހުން
އީގަލް ހިލްސްއަށް ބިން ދޫކުރުމަށްފަހު ވެސް، އެ ސަރަޙައްދު ތަރައްޤީކުރުމަށް ބޭނުންވާ އަސާސީ އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރގެ ބޮޑު ޚަރަދެއް ކުރަންޖެހެނީ ދިވެހި ދައުލަތަށެވެ.

1. ޔުޓިލިޓީ ޚިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނުން: އެ ސަރަޙައްދަށް ބޭނުންވާ ފެނާއި ނަރުދަމާ، ކަރަންޓުގެ ވިއުގަ، އަދި މަގުހެދުމާއި ބޮޑެތި ބްރިޖްތަކާއި ކޯޒްވޭތައް ގުޅުވައިދިނުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހެނީ ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން ނުވަތަ ސަރުކާރު ހިއްސާވާ ކުންފުނިތަކުން (SOEs) ނަގާ ލޯނުތަކުންނެވެ.
2. އިންވެސްޓްމަންޓްގެ ނިސްބަތާއި މަންފާ ނުބައްދަލުވުން: އިންވެސްޓަރު ހަމައެކަނި ޢިމާރާތްތައް އަޅައިގެން ބޮޑު ފައިދާއެއް ނަގާއިރު، އެ ތަންތަނަށް ބޭނުންވާ އެންމެ އަގުބޮޑު ބިންގާ—އެބަހީ ބިމާއި އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ—ޤާއިމުކުރުމުގެ ރިސްކާއި މާލީ ބުރަ ދަމަހައްޓަން ޖެހެނީ ދިވެހި ޓެކްސް ދައްކާ ރައްޔިތުންނެވެ.

7. ޓެކްސް އިނާޔަތްތަކާއި (Tax Exemptions) ދައުލަތަށް ގެއްލޭ އާމްދަނީ
މިފަދަ ބޮޑެތި ފޮރިން ޑައިރެކްޓް އިންވެސްޓްމަންޓްތައް ގެނައުމުގެ ނަމުގައި އާންމުކޮށް ވެވޭ އެއްބަސްވުންތަކުގެ ދަށުން، އިންވެސްޓަރަށް ގިނަ އަދަދެއްގެ ޓެކްސް ލުއިތަކާއި އިނާޔަތްތައް ދެވެއެވެ.

1. އިމްޕޯޓް ޑިއުޓީ ކަނޑާލުން: މަޝްރޫޢަށް ބޭނުންވާ ހުރިހާ އިމާރާތްކުރުމުގެ ސާމާނާއި މެޝިނަރީޒް ޑިއުޓީ-ފްރީކޮށް އެތެރެކުރުމުގެ ހުއްދަ ދެވިއްޖެނަމަ، ކަސްޓަމްސް ޑިއުޓީގެ ގޮތުގައި ދައުލަތަށް ލިބެން އޮތް އެތައް ސަތޭކަ މިލިއަން ރުފިޔާއެއް ގެއްލިގެންދާނެއެވެ.
2. ކޯޕަރޭޓް އިންކަމް ޓެކްސް އަދި ވިތުހޯލްޑިންގ ޓެކްސް: ވިޔަފާރި ފަށައިގަންނަ ފުރަތަމަ އަހަރުތަކުގައި ޓެކްސް ހޮލިޑޭސް (Tax Holidays) ދިނުމާއި، ފައިދާ ރާއްޖެއިން ބޭރުކުރާއިރު ނަގާ ވިތުހޯލްޑިންގ ޓެކްސް ކުޑަކުރުން ފަދަ ޝަރުޠުތައް ހިމެނިއްޖެނަމަ، އެއްބަސްވުމުގައި ކުލި ނުހިމެނޭތީ ދައުލަތަށް ދެން ލިބެން އޮތް ހަމައެކަނި ޓެކްސް އާމްދަނީ ވެސް ބޮޑުތަނުން ހަނިވެގެންދާނެއެވެ.

8. ދިވެހި އިމާރާތްކުރުމުގެ ދާއިރާއަށާއި ކުދި އަދި މެދުފަންތީގެ ވިޔަފާރިތަކަށް ކުރާ ނޭދެވޭ އަސަރު
މި ބިޔަ މަޝްރޫޢުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ އެތެރޭގެ އިޤްތިޞާދީ ދައުރުވުމަށް (Economic Multiplier Effect) މާލީ ގޮތުން ލިބޭނެ ފައިދާއާމެދު ސުވާލު އުފެދެއެވެ.

1. ލޯކަލް ވިޔަފާރިތައް އެކަހެރިވުން: އީގަލް ހިލްސް ފަދަ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ބޮޑެތި ކުންފުނިތަކުން އާންމުކޮށް ކޮންޓްރެކްޓްތައް ދެނީ އަދި މުދާ ގަންނަނީ ބޭރުގެ ސަޕްލަޔަރުންނާއި ބޭރުގެ ބޮޑެތި ކޮންޓްރެކްޓަރުންގެ އަތުންނެވެ. މީގެ ސަބަބުން ދިވެހި ކުދި އަދި މެދުފަންތީގެ ކޮންޓްރެކްޓަރުންނަށާއި ވިޔަފާރިތަކަށް މި މަޝްރޫޢުން ލިބޭނެ މާލީ މަންފާ ވަރަށް ކުޑަވާނެއެވެ.
2. ވަޒީފާގެ ބާޒާރު ބޭރު މީހުންނަށް: އިމާރާތްކުރުމުގެ މަރުޙަލާގައްޔާއި އޭގެ ފަހުން އުފެދޭ ވަޒީފާތަކުގެ ބޮޑު އިންސައްތައެއް ބޭރުގެ މީހުންނަށް ދިއުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑުވުމުން، މުސާރައިގެ ގޮތުގައި ދައުރުވާ ފައިސާ ވެސް ރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދުން ބޭރުވެގެންދާނެއެވެ.

9. ދިވެހި ރިއަލް އެސްޓޭޓް މާކެޓަށް އަންނާނެ ލޮޅުމާއި ބިމުގެ އަގު އުފުލުން
އެއްވެސް އަގަކާ ނުލައި ދައުލަތުން ބިން ލިބިފައިވާ ބޭރުގެ ބޮޑު ކުންފުންޏަކުން މާކެޓަށް ލަގްޒަރީ ރިއަލް އެސްޓޭޓް ނެރުމަކީ، މުޅި މާކެޓުގެ ވާދަވެރިކަމުގެ ހަމަ ގެއްލިގެންދާނެ ކަމެކެވެ.

1. ދިވެހި ޑިވެލޮޕަރުން ބާކީވުން: ބޮޑު އަގުގައި ބިން ގަނެގެން ނުވަތަ ކުއްޔަށް ނަގައިގެން ޢިމާރާތްކުރާ ދިވެހި ޑިވެލޮޕަރުންނަށް، ހިލޭ ބިން ލިބިފައިވާ ކުންފުންޏަކާ އަގުގެ ގޮތުން ވާދަކުރުމަކީ ނުވާނެ ކަމެކެވެ. މިއީ ދިވެހި ރިއަލް އެސްޓޭޓް ދާއިރާގެ ދިރުން ގެއްލި، މި ދާއިރާއިން ދައުލަތަށް ލިބޭ ޓެކުހާއި އިޤްތިޞާދީ ހަރަކާތްތައް މަޑުޖެހިގެންދާނެ ސަބަބެކެވެ.
2. އާންމު ރައްޔިތުންނަށް ދިރިއުޅުމުގެ ޚަރަދު ބޮޑުވުން: މިފަދަ ލަގްޒަރީ ޕްރޮޖެކްޓްތަކުގެ ސަބަބުން ގްރޭޓަރ މާލެ ސަރަޙައްދުގެ އާންމު ދިރިއުޅުމުގެ އަގުތައް އިންތިހާއަށް އުފުލި، އެކަމުގެ ނޭދެވޭ މާލީ އަސަރު އާންމު ރައްޔިތުންގެ ޖީބަށް ކުރާނެއެވެ.

10. ދައުލަތުގެ ކްރެޑިޓް ރޭޓިންގ އަދި ދަރަނީގެ ހިރާސްތައް އިތުރުވުން
ރަސްމާލެ ހިއްކުމަށް ދައުލަތުން ނުވަތަ އެމްއޭސީއެލް އިން އެތައް މިލިއަން ޑޮލަރެއްގެ ދަރަނި ނަގަން ޖެހިފައިވާއިރު، އެ ބިންތަކުން ސީދާ މާލީ އާމްދަނީއެއް ނުލިބޭ ގޮތަށް ދޫކޮށްލުމަކީ ދަރަނި އަދާކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ކުޑަކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ.

1. ދަރަނި ދެއްކުމުގެ ދަތިކަން: ހިއްކި ބިމުން އާމްދަނީ ނުވަންނަނަމަ، ބިން ހިއްކަން ނެގި ލޯނުތަކާއި އިންޓްރެސްޓް ދައްކަން ޖެހޭނީ ދައުލަތުގެ އާންމު ބަޖެޓުންނެވެ. މިއީ ސިއްޙަތާއި، ތަޢުލީމާއި، އެހެނިހެން އަސާސީ ޚިދުމަތްތަކަށް ކުރަން ހުންނަ ޚަރަދުތައް ކަނޑާލަން މަޖުބޫރުވާނެ ކަމެކެވެ.
2. ރޭޓިންގ ދަށްވުން: ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކްރެޑިޓް ރޭޓިންގ އެޖެންސީތަކުން (މިސާލަކަށް ފިޗް، މޫޑީސް) ރާއްޖޭގެ މާލީ ހާލަތު ވަޒަންކުރާއިރު، އާމްދަނީ ނުލިބޭ ބޮޑެތި މަޝްރޫޢުތަކުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ރޭޓިންގ އިތުރަށް ދަށަށް ގޮސް، ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ބޭރުން ލޯނު ލިބޭނެ އިންޓްރެސްޓް ރޭޓްތައް އިންތިހާއަށް އުފުލިގެންދާނެއެވެ.

ޚުލާޞާ
ރަސްމާލެއިން އީގަލް ހިލްސްއަށް ބިން ދިނުމަށް ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަކީ މާލީ އަދި އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ބަލާއިރު ދައުލަތަށް އިންތިހާއަށް ގެއްލުން ބޮޑު ނިންމުމެކެވެ. ރައްޔިތުންގެ ޓެކްސް ފައިސާއިން ބޮޑު ޚަރަދުކޮށްފައި ހިއްކާ ބިމެއް، އެކުއިޒިޝަން ކޮސްޓެއް އަދި ކުއްޔެއް ނުލިބޭ ގޮތަށް 99 އަހަރަށް ބޭރު ކުންފުންޏަކަށް ދިނުމަކީ ޤައުމީ ޚަޒާނާއަށް ލިބޭ ފޫނުބެއްދޭނެ ބޮޑު ގެއްލުމެކެވެ. މިފަދަ މަޝްރޫޢުތައް ހިންގަންވާނީ ދައުލަތުގެ ދަރަނި ކުޑަކުރެވޭނެ، ދިވެހި ރައްޔިތުންނަށް އެންމެ މަތީ މާލީ މަންފާ ލިބޭނެ ފަދަ ދެފުށް ފެންނަ، ޒިންމާދާރު އުސޫލުތަކެއްގެ ދަށުންނެވެ.