logo

ޓީބީ: އަދިވެސް ރައްކާތެރިވާން ޖެހޭ ނުރައްކާތެރި ބައްޔެއް

profile

ޝުރުފާ މުހައްމަދު - 24 މާރިޗު 2025 - 11:27

ކޮންމެ އަހަރެއްގެ މާރިޗު 24 ވަނަ ދުވަހަކީ ދުނިޔޭގެ ޓީބީ ދުވަހެވެ. މި ދުވަހަކީ ޓީބީ ބައްޔާ ގުޅޭ ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމާއި ޓީބީ ނައްތާލުމަށް ކުރެވޭ މަސައްކަތްތަކަށް ސަމާލުކަން ގެނައުމަށް ފާހަގަކުރާ ދުވަހެކެވެ. މިފަދަ ވަގުތެއްގައި ޓީބީއަކީ ކޮބައިކަމާއި، މި ބަލި ދުނިޔެއަށާއި ދިވެހިރާއްޖެއަށް ކޮށްފައިވާ އަސަރުތަކާއި، މި ބަލީގެ ތާރީޚާއި، އަދި މި ބަލިން ރައްކާތެރިވުމަށް ކުރެވިދާނެ ކަންތައްތަކާ ބެހޭގޮތުން އަލިއަޅުވާލުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ.

https://wamco.com.mv/

ޓީބީއަކީ ކޮބާ؟

ޓިއުބަރކިއުލޯސިސް ނުވަތަ ޓީބީއަކީ މައިކޯބެކްޓީރިއަމް ޓިއުބަރކިއުލޯސިސް ކިޔާ ބެކްޓީރިއާއެއްގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ގައިންގަޔަށް އަރާ ބައްޔެކެވެ. މި ބައްޔަކީ އާންމުކޮށް ފުއްޕާމެއަށް އަސަރުކުރި ނަމަވެސް، ހަށިގަނޑުގެ އެހެނިހެން ގުނަވަންތަކަށްވެސް އަސަރުކުރާ ބައްޔެކެވެ. ޓީބީ ޖެހިފައިވާ މީހަކު ކެއްސާއިރު، ކިނބިހި އަޅާއިރު، ވާހަކަދައްކާއިރު ނުވަތަ ކުޅުޖަހާއިރު ދޫކޮށްލާ ކުދި މައިކްރޯބުތަކުގެ ޒަރިއްޔާއިން މި ބަލި އެހެން މީހުންނަށް ފެތުރެ އެވެ.

ޓީބީގެ އާންމު އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި:

- ކެއްސުން (ގިނަފަހަރު ލޭއައިސްގެން ކެއްސުން)

- ހުންއައުން

- ރޭގަނޑު ވަރަށް ބޮޑަށް ހިންދާގަތުން

- ބަރުދަން ދަށްވުން

- ވަރުބަލިވުން

- ނޭވާލުމަށް ދަތިވުން

- މޭމަތީގައި ރިއްސުން

މި ބަލީގެ ދެ ބާވަތެއް ވެއެވެ. އެއީ އެކްޓިވް ޓީބީ (އެހެން މީހުންނަށް އަރާފާނެ) އަދި ލޭޓެންޓް ޓީބީ (ދަޅައިގައިވާ ނުވަތަ ނިދިފައިވާ ޓީބީ - އެހެން މީހުންނަކަށް ނާރާނެ) އެވެ. ލޭޓެންޓް ޓީބީ ހުންނަ މީހުންނަށް އާންމުކޮށް އަލާމާތްތަކެއް ނުފެނެއެވެ. ނަމަވެސް، ހަށިގަނޑުގެ ދިފާޢީ ނިޒާމް ދަށްވެއްޖެނަމަ، ލޭޓެންޓް ޓީބީ އެކްޓިވް ޓީބީއަށް ބަދަލުވެދާނެ އެވެ.

ޓީބީއަކީ ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނައިން މީހުން މަރުވާ ގައިންގަޔަށް އަރާ ބަލިތަކުގެ ތެރެއިން އެއް ބައްޔެވެ. ވޯލްޑް ހެލްތު އޯގަނައިޒޭޝަން (ޑަބްލިއުއެޗްއޯ)ގެ އެންމެ ފަހުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާގޮތުގައި2023 ވަނަ އަހަރު ދުނިޔޭގައި 10.8 މިލިއަން މީހުންނަށް ޓީބީ ބަލި ޖެހިފައިވެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:

- 6 މިލިއަން ފިރިހެނުން

- 3.6 މިލިއަން އަންހެނުން

- 1.3 މިލިއަން ކުޑަކުދިން

2023 ވަނަ އަހަރު ޓީބީގެ ސަބަބުން ދުނިޔޭގައި 1.2 މިލިއަން މީހުން މަރުވެފައިވެއެވެ. އެއީ ކޮންމެ ދުވަހަކު ގާތްގަނޑަކަށް 3,300 މީހުން މަރުވާ މިންވަރެވެ. ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނައިން ޓީބީ ފެތުރިފައިވާ ސަރަޙައްދުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ދެކުނު-އިރުމަތީ އޭޝިއާ، އާފްރިކާ އަދި ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބޮޑެތި އާބާދީތަކެއް ހިމެނޭ ޤައުމުތަކެވެ. ދުނިޔޭގައި ޓީބީގެ ކޭސްތައް އެންމެ ގިނަ 30 ޤައުމުގައި ދުނިޔޭގެ ޓީބީގެ ޖުމްލަ ކޭސްތަކުގެ 86% ހިމެނެ އެވެ.

ޑަބްލިއުއެޗްއޯގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާގޮތުގައި މަލްޓިޑްރަގް-ރެސިސްޓެންޓް ޓިއުބަރކިއުލޯސިސް (އެމްޑީއާރް-ޓީބީ) އިތުރުވަމުން ދިއުމަކީ ކަންބޮޑުވުމެކެވެ. މިއީ ބޭހަށް ވެސް ނުގުޑާ ބާވަތެކެވެ.

ހެލްތު ޕްރޮޓެކްޝަން އެޖެންސީ (އެޗްޕީއޭ)އިން ފޯރުކޮށްދީފައިވާ މަޢުލޫމާތު ދައްކާގޮތުގައި، 2023 ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޓީބީގެ 148 ކޭސް ރިޕޯޓުކޮށްފައިވެ އެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ އާބާދީއަށް ބަލާއިރު ކޮންމެ 100,000 މީހުންނަށް ގާތްގަނޑަކަށް 28 މީހުންގެ ނިސްބަތުން ފެނިފައިވާ ކޭސްތަކެވެ.

ރާއްޖޭގައި ފެންނަ ޓީބީގެ ކޭސްތަކުގެ ނިސްބަތް އެހެން ގައުމުތަކާ އަޅާބަލާއިރު މަދުކަމުގައި ވިޔަސް، ފެންނަ ކޭސްތަކުގެ ތެރޭގައި ބިދޭސީން ހިމެނޭ ނިސްބަތް ބޮޑެވެ. މީގެއިތުރުން، ފަހަކަށްއައިސް ޓީބީގެ ކޭސްތަކުގެ ނިސްބަތް ކުޑަކޮށް އިތުރުވެފައިވެ އެވެ. ރާއްޖޭގައި ފެންނަ ޓީބީގެ ކޭސްތަކުގެ ތެރޭގައި ބޮޑެތި މީހުންނާއި އެކުގައި ކުޑަކުދިންވެސް ހިމެނެ އެވެ.

ރާއްޖޭގައި ޓީބީއާ ބެހޭ ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމަށް އެޗްޕީއޭއިން ހިންގާ ގިނަ ޕްރޮގްރާމްތަކެއްގެ ސަބަބުން، ބޭސްފަރުވާކޮށްގެން ޓީބީ ރަނގަޅުވާ މީހުންގެ އިންސައްތަ ވަރަށް މަތިވެފައިވެ އެވެ. 2023 ވަނަ އަހަރު ޓީބީ ފަރުވާގެ ސަކްސެސް ރޭޓް 87% އަށްވުރެ މަތިވެފައިވެ އެވެ.

ޓީބީގެ ބަލި އިންސާނުންގެ ތެރޭގައި ހުރިކަން ދައްކުވައިދޭ ފޮސިލް ހެކިތައް ހުރީ 9,000 އަހަރަށްވުރެ ކުރީގެ މިސްރުގެ މަންމީތަކަށް ހެދިފައިވާ ދިރާސާތަކުންނެވެ. އޭގެފަހުން މީލާދީން 460 އަހަރާއި 370 އަހަރާ ދެމެދު ގްރީކް ޑޮކްޓަރު ހިޕޮކްރެޓީސް މި ބަލީގެ އަލާމާތްތައް ފާހަގަކޮށް އޭރު މި ބަލި ކިޔާ ނަމަކީ "ފްތިސިސް" ކަމަށް ބުނެފައިވެ އެވެ.

ނަމަވެސް، ޓީބީ ސައިންޓިފިކް ނަމުން ދިރާސާކުރެވިފައިވަނީ 1882 ވަނަ އަހަރު ޖަރުމަނު ސައިންޓިސްޓު ރޮބަރޓް ކޮޚް އިން މައިކޯބެކްޓީރިއަމް ޓިއުބަރކިއުލޯސިސް ބެކްޓީރިއާ ހޯދުމާއެކުގައެވެ. މި ހޯދުމަށްފަހު ޓީބީއަކީ ގައިންގަޔަށް އަރާ ބައްޔެއްކަން ކަށަވަރުވެފައިވެ އެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޓީބީގެ ރަސްމީ ރެކޯޑުތައް ފެންނަން ފަށާފައިވަނީ 20 ވަނަ ޤަރުނުގެ ފެށުމުގައެވެ. ކޮލޮނިއަލް ޒަމާނުގައި ރާއްޖޭގައި ޓީބީގެ ހާލަތު އާންމުވެފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވެ އެވެ. 1950 ގެ އަހަރުތަކުގައި ޓީބީއަކީ ރާއްޖޭގައި މީހުން މަރުވުމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ބައްޔެއްކަމަށް ރެކޯޑުތަކުން ދައްކަ އެވެ.

ޓީބީ ފަރުވާކުރުމުގައި އެންމެ ބޮޑު ކުރިއެރުންތައް ލިބިފައިވަނީ ބޭސް ހޯދުމާއި ޓީބީ ޕްރޮގްރާމްތައް ރާވައިގެން ހިންގުމުންނެވެ. 1943 ވަނަ އަހަރު ޓީބީއަށް ފުރަތަމަ ބޭސް ހޯދުނެވެ. ސްޓްރެޕްޓޮމައިސިން ނަމަކަށް ކިޔާ އެންޓިބަޔޮޓިކް ބޯސް ޑޮކްޓަރު ސެލްމަން ވަކްސްމަން އިން ތަޢާރަފުކުރުމުން ޓީބީ ފަރުވާކުރުމަށް ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅު އެޅުނެވެ. އޭގެފަހުން 1950 ގެ އަހަރުތަކުގައި އިތުރު ބޭސްތައް ހޯދައި، މަލްޓިޑްރަގް ތެރަޕީ (އެއްފަހަރާ ގިނަ ބޭސް ބޭނުންކުރާ ފަރުވާ) ތައާރަފުކުރެވުނެވެ.

މިހާރު ޓީބީގެ ފަރުވާ ކުރެވެނީ 6-9 މަސްދުވަހަށް އެންޓިބަޔޮޓިކް ބޭސް ދިނުމުންނެވެ. އާންމު ޓީބީއަށް ބޭނުންކުރާ ބޭސްތަކުގެ ތެރޭގައި: ރިފެންޕިސިން، އައިސޮނިއަޒިޑް، ޕައިރަޒިނަމައިޑް، އެތަމްބިއުޓޯލް ހިމެނެއެވެ.

ދުނިޔޭގެ ފެންވަރެއްގައި ޓީބީ ނައްތާލުމަށް އެންމެ ހަރުދަނާ މަސައްކަތެއް ކުރެވުނީ ޑަބްލިއުއެޗްއޯއިން 1990 ގެ އަހަރުތަކުގައި ތަޢާރަފުކުރި ޑައިރެކްޓްލީ އޮބްޒަރވްޑް ޓްރީޓްމަންޓް ޝޯޓްކޯސް (ޑޮޓްސް) ޕްރޮގްރާމްގެ ޛަރިއްޔާއިންނެވެ. މި ޕްރޮގްރާމްގައި ބަލިމީހާ ބޭސް ކާތަން ސްވާރވައިޒަރެއް ބަލަހައްޓައެވެ. މި ޕްރޮގްރާމަކީ ދުނިޔޭގެ ގިނަ ޤައުމުތަކުގައި ޓީބީ ހުއްޓުވުމަށް ކާމިޔާބު ފިޔަވަޅެއް ކަމުގައި ވެފައިވެ އެވެ.

ޑަބްލިއުއެޗްއޯއިން 2014 ވަނަ އަހަރު "އެންޑް ޓީބީ ސްޓްރެޓެޖީ" ތަޢާރަފުކުރި އެވެ. މި ސްޓްރެޓެޖީގެ ލަނޑުދަނޑިއަކީ 2035 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް ދުނިޔެއިން ޓީބީ ނައްތާލުމެވެ. މި ސްޓްރެޓެޖީގެ ލަނޑުދަނޑިތައް ހާސިލުކުރުމަށް ދުނިޔޭގެ ގިނަ ޤައުމުތަކުން މަސައްކަތްކުރަމުން ގެންދެ އެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޓީބީ ކޮންޓްރޯލް ޕްރޮގްރާމްގެ ފެށުން 1960 ގެ އަހަރުތަކުގައި ކަމުގައި ބެލެވެ އެވެ. އެއީ ބީސީޖީ ވެކްސިން ރާއްޖޭގައި ތަޢާރަފުކުރެވުނު ދުވަސްވަރެވެ. މި ވެކްސިން ކުޑަކުދިންނަށް ދިނުމުން ފުއްޕާމޭގެ ބޮޑެތި ޓީބީ ބަލިތަކުން އެކުދިން ރައްކާތެރިކުރެ އެވެ. 1970 ގެ އަހަރުތަކުގައި ރާއްޖޭގައި "ނޭޝަނަލް ޓިއުބަރކިއުލޯސިސް ކޮންޓްރޯލް ޕްރޮގްރާމް" ޤާއިމުކުރެވުނެވެ. މި ޕްރޮގްރާމްގެ ދަށުން ޓީބީ ބަލިމީހުން ދެނެގަތުމަށް ސްކްރީނިންގ ޓެސްޓުތައް ހެދޭނެ ނިޒާމެއް ރާވައި، ޓީބީ ބަލި ޖެހިފައިވާ މީހުންނަށް ހިލޭ ފަރުވާދޭން ފެށުނެވެ.

ބީސީޖީ ވެކްސިން ފެށުމުންނާއި ޓީބީ ފަރުވާ ލިބެންފެށުމުން ރާއްޖޭގައި ޓީބީ ބަލީގެ ފެތުރުން މަޑުޖެހެން ފެށިއެވެ. 1990 ގެ އަހަރުތަކުގައި ދިވެހިރާއްޖެއިންވެސް ޑޮޓްސް ޕްރޮގްރާމް ތަންފީޒުކުރަން ފެށުނެވެ. އަދި މީގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގައި ޓީބީ ބަލި ކުރިން ހުރި ވަރަށްވުރެ މަދުވާން ފެށި އެވެ.

ރާއްޖޭގައި ޓީބީއާ ބެހޭ ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމަށް އެޗްޕީއޭއިން ގިނަ ޕްރޮގްރާމްތަކެއް ހިންގަމުން ގެންދެއެވެ. މީގެތެރޭގައި ސްކޫލްތަކުގައި ހިންގާ ހޭލުންތެރިކަމުގެ ޕްރޮގްރާމްތަކާއި، ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ހިންގާ ކެމްޕޭންތަކާއި، ޓީބީ ދުވަސް ފާހަގަކުރުން ހިމެނެ އެވެ.

ޓީބީގެ މިހާރުގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު، ވޭތުވެދިޔަ އަހަރުތަކުގައި ދުނިޔޭގައި ޓީބީގެ ހާލަތު ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށް ކުރިއެރުންތަކެއް ލިބިފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވެ އެވެ. ނަމަވެސް، ކޮވިޑް-19 ބަލިމަޑުކަމުގެ ސަބަބުން ޓީބީ ކޮންޓްރޯލް ޕްރޮގްރާމްތަކަށް ބުރޫއަރާފައިވެ އެވެ. ޤައުމުތަކުގެ ވަސީލަތްތައް ކޮވިޑް-19 ބަލިމަޑުކަމާ ކުރިމަތިލުމަށް ބޭނުންކުރަންޖެހުމުން ޓީބީގެ ކޭސްތައް ދެނެގަތުމަށާއި ފަރުވާދިނުމަށް ދަތިތަކެއް ކުރިމަތިވެފައިވެ އެވެ.

ޓީބީ ރައްކާތެރިވުމަށް ވިސްނަންޖެހޭ މުހިންމު ކަންތައްތައް:

  1. ޓީބީގެ އަލާމާތްތަކާއި ހާލަތާ ބެހޭގޮތުން މަޢުލޫމާތު ހޯދައި، ދެ ހަފްތާއަށްވުރެ ގިނަދުވަހު ކެއްސާނަމަ، ހުންއަންނަނަމަ، ހިންދާގަންނަނަމަ ނުވަތަ ބަރުދަން ދަށްވާނަމަ ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުން.
  2. ޓީބީ ފަރުވާކުރަންޖެހޭނީ 6-9 މަސްދުވަހަށެވެ. އަދި ޓީބީ ބޭސްކާންޖެހޭނީ ގަވާއިދުން ފުރިހަމަ ކޯސް ނިމެންދެންނެވެ.
  3. ޓީބީ ބޭސްފަރުވާ ކުރަމުންދާއިރު ތިމާއަށް ރަނގަޅުވާން ފަށައިފިކަމަށް ވިޔަސް، ބޭސްފަރުވާ ހުއްޓައިނުލުން. ބޭސްކެއުން ހުއްޓާލައިފިނަމަ ބެކްޓީރިއާ އިތުރަށް ބޭސްތަކަށް ދެކޮޅުހަދައި ބޭސް ނުކޮށްފާނެ
  4. ޓީބީ ޖެހިފައިވާ މީހަކާ ގާތުން އުޅޭ މީހުން ޓީބީއަށް ޓެސްޓުކުރުމަކީ މުހިއްމުކަމެކެވެ. އެއީ ލޭޓެންޓް ޓީބީ އިންފެކްޝަން ހުރިނަމަ އަވަހަށް ފަރުވާދެވި ބަލި ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށްޓަކަ
  5. ކެއްސާއިރު އަނގަ އަދި ނޭފަތް ޓިޝޫއިން ނުވަތަ އަތުގެ އިސްކޮޅުން ނިވާކުރުމަށްފަހު އަތް ސައިބޯނި ލައިގެން ރަނގަޅަށް ދޮވުން.
  6. ޓީބީ ޖެހިފައިވާ މީހަކު ގޭގައި ހުންނަނަމަ، ގެތެރެ ރަނގަޅަށް ވައިދައުރުވާގޮތަށް ބެހެއްޓުން. ވައިދައުރުވާގޮތަށް ހުންނަ ތަންތަނުގައި ޓީބީ ފެތުރުން މަދެވެ.
  7. ސީޖީ ވެކްސިން ކުޑަކުދިންނަށް ދިނުން. މި ވެކްސިން ޓީބީގެ ނުރައްކާތެރި ބާވަތްތަކުން ރައްކާތެރިވުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ.
  8. އެޗްއައިވީ ޕޮޒިޓިވް މީހުން، ޑަޔަބެޓީސް ބަލި ހުންނަ މީހުން، ކެންސަރު ބަލިމީހުން އަދި އިމިއުން ސިސްޓަމް ދަށްވެފައިވާ މީހުންނަކީ ޓީބީއަށް ހުށަހެޅޭ މިންވަރު މަތީ ބައެކެވެ. މި ބަލިތައް ހުންނަ މީހުން އިތުރަށް ސަމާލުވާންޖެހެއެވެ.
  9. ދިވެހިރާއްޖެއަށް އަންނަ ބިދޭސީން، ޚާއްޞަކޮށް ޓީބީގެ ރިސްކް މަތީ ޤައުމުތަކުން އަންނަ މީހުން، ޓީބީއަށް ސްކްރީންކުރުން ހަރުދަނާކުރުން.
  10. ޓީބީ ނައްތާލުމަށް ހިންގާ ޤައުމީ ޕްރޮގްރާމްތަކަށް ސަޕޯޓްކޮށް، ސާފުތާހިރުކަމާއި ހެޔޮ ސިއްޙަތެއްގައި ދިރިއުޅުމުގެ އާދަތައް އަށަގެންނެވުން

ޓީބީއަކީ ދުނިޔޭގައި އާންމުކޮށް ފެންނަ ގައިންގަޔަށް އަރާ ބައްޔެކެވެ. ނަމަވެސް މި ބަލި ފަރުވާ ކުރެވިދާނެ އަދި ހުއްޓުވިދާނެ ބައްޔެކެވެ. ޓީބީގެ އަލާމާތްތަކާމެދު ހޭލުންތެރިވެ، ބޭސްފަރުވާ ފުރިހަމައަށް ކުރުމަކީ ބަލި ނައްތާލުމަށް ކުރެވިދާނެ މުހިންމު ކަންތައްތަކެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޓީބީގެ ކޭސްތައް ކުޑަ ކަމުގައިވިޔަސް، ބަލި ނައްތާލުމަށް ކުރާ މަސައްކަތްތައް ހަރުދަނާކުރަންޖެހެއެވެ. މި އަހަރުގެ ޓީބީ ދުވަހުގެ ޝިޢާރު "އާދެ، ޓީބީ ނައްތާލެވިދާނެ: އެކަމަށް މަސައްކަތްކުރޭ، ހޭދަކުރޭ، ޑެލިވާ ކުރޭ" އިން ދައްކުވައިދެނީ ޓީބީ ނައްތާލުމަށް އެންމެން ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރަންޖެހޭކަމެވެ.

ޓީބީއަކީ އިންސާނިއްޔަތާ އެކު ދިގު ތާރީޚެއް އޮތް ބައްޔެކެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު ލިބެންހުރި ފަންނީ ހުނަރާއި، ބޭސްފަރުވާގެ ވަސީލަތްތަކާއި، ހޭލުންތެރިކަމާއެކު މި ބަލި ފަހުން އަންނަ ޖީލުތަކަށް ހިސްޓްރީއެއްގެ ގޮތުގައި ހަދައިދިނުމަކީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. އެކަމަށް މަސައްކަތްކުރަންޖެހެނީ އާންމު ފަރުދުންނާއި، ސިއްޙީ ފަންނުވެރިންނާއި، ސަރުކާރުތަކާއި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޖަމިއްޔާތައް ގުޅިގެންނެވެ.

ޓީބީ ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށް ކޮންމެ ފަރުދަކަށްވެސް ދައުރެއް އަދާކުރެވިދާނެއެވެ. ބަލީގެ އަލާމާތްތަކާ ބެހޭގޮތުން ހޭލުންތެރިވެ ކުރިއާލާ ފަރުވާހޯދުމާއި، ވައިދައުރުވާގޮތަށް ގެތެރެ ބެހެއްޓުމާއި، އަތްދޮވެ ސާފުތާހިރުކަން ބެހެއްޓުމަކީ ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ކުރެވިދާނެ ކަންތައްތަކެވެ.

ދުނިޔޭގެ ޓީބީ ދުވަހުގެ މި ވަގުތުގައި އެންމެން ގުޅިގެން ހިންގާ ކެމްޕޭންތަކާއެކު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޓީބީ ނައްތާލެވިދާނެއެވެ.

https://wamco.com.mv/
https://eportal.mwsc.com.mv/e-pay